نویسنده : محصول: کشور آلمان, کشور اتریش
ژانر: تاریخی, جنگی, درام
نمره: 2.5 از 4
نام لاتین: فیلم Rose 2026
نقد فیلم رز
مارکوس شلاینزر، کارگردان اتریشی، در فیلم تازه و وهم انگیزش «فیلم رز» فضای سرد و ناخوشایندی خلق می کند؛ درامی تاریخی و تک رنگ که در روستاهای جنوب آلمان، پس از پایان جنگ سی ساله، می گذرد.
فیلم رز با همه تیرگی و خشونتش، از نظر بصری بسیار زیباست و آن قدر تماشایی از کار درآمده که گاهی بیشتر به یک ملودرام پرآب و تاب شبیه می شود. داستان درباره کلیشه های جنسیتی است؛ شلاینزر در آن باور اسطوره ای بنیادین مسیحیت مردسالار را به چالش می کشد و نشان می دهد انسان ها چگونه هویت و جایگاه خود را با خشونت و پنهان کاری می سازند.
تاثیر اصلی فیلم رز کاملا روشن است: «فیلم روبان سفید» ساخته میشائل هانکه در سال ۲۰۰۹؛ فیلمی سرد و سیاه وسفید که شلاینزر به عنوان مدیر انتخاب بازیگران در آن همکاری کرده بود. او هم مثل هانکه علاقه دارد مخاطب را با معمایی روبه رو کند که قرار نیست به این راحتی حل شود؛ پرسشی که فیلم پاسخ نهایی برایش ندارد و در پایان همچنان باز می ماند.
فیلم رز در واقع چند ماجرای واقعی درباره زنانی را که در اروپای دوران جدید خود را به جای مرد جا می زدند، با ماجرای مشهور مارتن گر، مرد فرانسوی ای که خود را جای شخص دیگری جا زده بود، در هم می آمیزد. ساندرا هولر در نقش رز، زن جوانی که تمام عمرش را در هیئت یک مرد گذرانده و با همین هویت به سربازی رفته، بازی فوق العاده ای ارائه می دهد. لباس های تیره و بی قواره به تن دارد و حرکاتش تند، خشک و حساب شده است؛ حرکات کسی که انگار سال ها سربازی و میدان جنگ او را این طور بار آورده است.
زخم گلوله ای که صورتش را از شکل انداخته، به چهره اش حالتی خشن و زمخت داده؛ چهره ای که ناخواسته به پنهان ماندن هویت زنانه اش هم کمک می کند. رز می گوید این زخم از همان گلوله ای به جا مانده که حالا آن را با بندی به گردنش آویخته است؛ یادگاری شوم از بداقبالی که از سر گذرانده و در عین حال، یادآور این واقعیت است که از آن جان به در برده است.
رز پس از جنگ به روستایی برمی گردد که ادعا می کند زادگاهش است تا مزرعه خانوادگی شان را پس بگیرد؛ زمینی متروک که هنوز می شود از آن چیزی ساخت. او با تعریف کردن ماجراهای محلی ای که فقط صاحب واقعی زمین می توانسته از آنها خبر داشته باشد، بزرگان روستا را قانع می کند؛ کسانی که ظاهرا «رز» را هم به عنوان نام خانوادگی او پذیرفته اند.
بعد، با سخت کوشی و انضباطی که از سال های سربازی با خود آورده، خیلی زود مزرعه را سر و سامان می دهد و آن را به کاری پردرآمد تبدیل می کند. وقتی هم با تفنگ نظامی اش خرسی را که به روستا زده می کشد، دیگر دل مردم را کاملا به دست می آورد.
همسایه ثروتمندی حاضر می شود قطعه ای از زمینش را به رز بفروشد، به یک شرط: رز باید با دختر او، سوزانا (کارو براون)، ازدواج کند؛ دختری ساده و مطیع که ایمان مذهبی اش با سخت کوشی و خانه داری درآمیخته است. اما شرط معامله روشن است: اگر سوزانا باردار نشود، قرارداد از اعتبار می افتد و مردم روستا هم شروع به حرف زدن می کنند. بنابراین وقتی سوزانای آرام و معصوم، با چهره ای سرشار از خوشحالی، خبر عجیبی را به رز می دهد، رز از شنیدن آن مات می ماند. چطور؟ پدر بچه کیست؟
این سوال فقط دو بار مطرح می شود. بار اول، رز مستقیما از سوزانا می پرسد، اما او جواب نمی دهد. رز هم پی اش را نمی گیرد؛ شاید فکر می کند پای یک خیانت معمولی در میان است و شاید هم، در هر حال، از این معجزه شبیه تولد مسیح چندان ناراضی نیست؛ معجزه ای که به ثروت رو به رشد خانواده اش کمک می کند.
بار دوم، قاضی دادگاه همین سوال را هنگام محاکمه از رز می پرسد. رز پیش از آن با آرامشی سرکش و خونسرد، شبیه رنه ژان فالکونتی در «فیلم مصائب ژاندارک» درایر، پاسخ داده است، اما این بار سکوت می کند. قاضی هم اصراری به گرفتن جواب ندارد؛ شاید نمی خواهد با پیش کشیدن این موضوع، پرونده دادستانی را پیچیده کند یا با مطرح شدن پدر واقعی بچه، پای مدعی تازه ای برای زمین باز شود.
گذشته از این، بعید است بخواهد با پافشاری رز بر سکوت، از او یک قهرمان افسانه ای و شهیدگونه بسازد؛ آن هم وقتی این متهم سرسخت کم کم دارد در میان مردم هیجان زده به چهره ای مشهور تبدیل می شود. و هنوز یک افشاگری تکان دهنده دیگر در راه است.
بازی آرام، محکم و عضلانی هولر، به فیلم شکل می دهد و به آن استحکام می بخشد. رز آشکارا هزار جور بحران و مصیبت را در میدان جنگ پشت سر گذاشته و یاد گرفته برای زنده ماندن، خونسرد و هوشیار بماند و همیشه حواسش به اطرافش باشد. براون هم در نقش سوزانایی که برخلاف تصور اولیه، روحیه ای سرزنده و پرشور از خود نشان می دهد، بسیار خوب ظاهر شده است.
«فیلم رز» درباره قدرت و خشونتی است که در زیر سطح آرام و متمدنانه زندگی بورژوایی جریان دارد؛ نیرویی پنهان که تا وقتی کسی نظم موجود را به چالش نکشد، به چشم نمی آید، اما همین که این نظم تهدید شود، خودش را نشان می دهد. هولر بار دیگر یکی از بازی های درخشانش را ارائه کرده است.
«فیلم رز» در جشنواره فیلم برلین به نمایش درآمد.
