نویسنده : در دقایق آغازین «سریال 12 12 12»، تریلر خوش‌ساخت و پرزرق‌وبرق اپل تی‌وی که با وجود اجرای چشمگیرش، در ادامه مسیر سرگردان می‌شود و از عناصر داستانی بیش از اندازه استفاده می‌کند، با یکی از آزاردهنده‌ترین نمونه‌های بی‌توجهی به واقع‌گرایی روبه‌رو می‌شویم: آدم‌هایی که وسط مراسم شلوغ عشای ربانی، درست مثل کسانی که در میخانه دور هم نشسته‌اند، به گفت‌وگویی طولانی و پرسر‌وصدا مشغول‌اند؛ آن هم در حالی که سیاهی‌لشکرها بی‌حرکت به روبه‌رو خیره شده‌اند و هیچ‌کس هم به این افراد تذکر نمی‌دهد که سکوت را رعایت کنند.
نقد و بررسی جامع سریال 12 12 12
ماجرا در زوریخ کشور سوئیس و در شب کریسمس اتفاق می‌افتد. در حالی که گروه کُر سرود مذهبی می‌خواند و مراسم عشای ربانی در جریان است، پل گالوین، سارق حرفه‌ای و کارکشته (جیمی درنان)، خاطره‌ای طولانی از دوران جوانی و روزهای بربادرفته‌شان برای برادر بزرگ‌تر و تندخویش، بابی (جک کیسی)، تعریف می‌کند. در بخشی از این صحنه، بابی که روی نیمکت پشت سر پل نشسته، بلند می‌شود، کنار برادرش می‌رود و حتی اسلحه‌ای را به او می‌دهد؛ اسلحه‌ای که اصولاً نباید همراهش می‌داشت.
واقعاً که!
می‌دانم این ایراد در نگاه اول چندان مهم به نظر نمی‌رسد، اما واقعاً نمی‌فهمم چطور ممکن است هیچ‌یک از عوامل تولید متوجه نشده باشند که این صحنه تا چه اندازه تصنعی از کار درآمده است. البته یک مجموعه هشت‌قسمتی، حتی اگر شروع چندان محکمی نداشته باشد، فرصت زیادی برای جبران و جذب مخاطب در اختیار دارد؛ اما ساختار آشفته و مدام در حال جابه‌جایی زمانی سریال، در کنار غیرمنطقی بودن سرقت محوری داستان، تماشای آن را به تجربه‌ای دشوار تبدیل می‌کند.
«سریال 12 12 12» چند سکانس خوش‌ساخت و تعدادی شخصیت فرعی جذاب دارد، اما شخصیت‌های اصلی‌اش گرفتار کلیشه‌هایی آشنا هستند، نقشه‌ای که در دل نقشه دیگری پنهان شده بیش از هر چیز یادآور نسخه‌ای دست‌دوم و اروپایی از «یازده یار اوشن» است و غافلگیری‌های چندلایه پایانی هم در بهترین حالت، رضایت‌بخش و قابل‌قبول‌اند.
جک استریکلند، مأمور اف‌بی‌آی با بازی آنتونی مکی، در نریشن آغازین خود دلیل انتخاب عنوان سریال را توضیح می‌دهد: «یک سرقت بزرگ که با مهارت و دقت طراحی شده باشد، دوازده ماه زمان برای برنامه‌ریزی می‌خواهد و اجرای آن دوازده ساعت طول می‌کشد. سارقی که ظرف دوازده روز دستگیر نشود، دیگر هرگز دستگیر نخواهد شد.»
این ادعا شاید در بعضی موارد درست باشد، اما قطعاً نمی‌توان آن را قاعده‌ای همیشگی دانست. بیشتر سرقت‌های واقعی بسیار کمتر از دوازده ساعت طول می‌کشند و بسیاری از تحقیقات پلیسی تازه در روز دوازدهم به مراحل ابتدایی خود می‌رسند. این ادعا تا حدی مرا به یاد آن باور غلط و تکرارشونده در فیلم‌ها و سریال‌های پلیسی می‌اندازد که بر اساس آن، اگر پرونده آدم‌ربایی ظرف ۴۸ ساعت حل نشود، دیگر امیدی به پیدا کردن قربانی نخواهد بود.
آنتونی مکی بازیگر توانمندی است، اما شخصیت خویشتن‌دار و مقتدر او که معمولاً قدرتش را بی‌سروصدا به نمایش می‌گذارد، چندان با نقش استریکلند تناسب ندارد. استریکلند زمانی مأموری برجسته و موفق بوده، اما پس از فاجعه‌ای که برای یکی از همکارانش در نیوجرسی رخ داده، به‌شدت به‌هم ریخته است. حالا او را به دفتر کوچکی در سوئیس فرستاده‌اند و تمام فکر و ذکرش دستگیر کردن طعمه‌ای است که سال‌هاست تعقیبش می‌کند؛ همان دشمن سرسختی که از چنگش گریخته است: پل گالوین با بازی جیمی درنان.
در نمونه دیگری از اتکای سریال به کلیشه‌های مصرف‌شده، درمی‌یابیم که پل مدتی است از دنیای تبهکاری کناره گرفته و در فرانسه، همراه با شریک زندگی باردارش، سورین، زندگی آرامی را می‌گذراند. اما درست وقتی تصور می‌کند برای همیشه از آن زندگی فاصله گرفته، دوباره به دنیای جرم و جنایت کشیده می‌شود. برادر بزرگ‌ترش، بابی، را که در کلیسا دیدیم به خاطر دارید؟ او مردی عصبی و بی‌ثبات است که فاصله چندانی با روان‌پریشی ندارد.
نه‌تنها مخفیگاه پول پل را دزدیده، بلکه خودش را گرفتار یک رئیس بی‌رحم دنیای تبهکاری (ژان بالیبار) کرده است؛ زنی که تهدید کرده اگر پل نقشه سرقتی پیچیده را طراحی و رهبری نکند، تمام اعضای خانواده‌اش را به قتل خواهد رساند. هدف سرقت هم حدود ۸۰۰ میلیون دلار اسکناس فرانک سوئیس است که در آن خزانه زیرزمینی معروفی نگهداری می‌شود؛ همان خزانه‌ای که طبق معمول، هیچ‌کس قادر به نفوذ به آن نیست.
و از اینجا ماجرا آغاز می‌شود. سریال 12 12 12 بارها از قاب سه‌تکه استفاده می‌کند تا ترفند دوازده‌تایی عنوانش را به رخ بکشد؛ سپس تصویر را گسترش می‌دهد و روی لحظه‌ای مشخص از خط زمانی متمرکز می‌شود. برای مثال، با میان‌نویس‌هایی مثل «برنامه‌ریزی، ماه دوم» یا «سرقت، ساعت دوم» روبه‌رو می‌شویم.
این بازی با زمان نه‌تنها تنش دراماتیک را افزایش نمی‌دهد، بلکه در بعضی موارد از عنصر غافلگیری هم می‌کاهد؛ چراکه از پیش می‌دانیم سرنوشت بعضی شخصیت‌ها در ادامه چه خواهد شد. پل گروهی از متخصصان همیشگی را گرد هم می‌آورد؛ آدم‌هایی که حاضرند برای به دست آوردن پولی که می‌تواند زندگی‌شان را زیرورو کند، همه‌چیز را به خطر بیندازند.
بابی نیز مدام سرخود عمل می‌کند و جملاتی از این دست بر زبان می‌آورد: «پولی، من برادر بزرگ‌ترتم؛ قرار نیست از تو دستور بگیرم.» اعضای گروه هم با لحنی آهسته و مرموز درباره استریکلند حرف می‌زنند و به او لقب «روح‌القدس» داده‌اند؛ لقبی که بیش از هر چیز به مضمون نمادهای مذهبی در سراسر سریال مربوط می‌شود. این نمادپردازی از نظر بصری و شنیداری جذاب به نظر می‌رسد، اما ظاهراً کارکردش به همین جلوه‌های ظاهری محدود می‌ماند.
این سرقت مرزهای باورپذیری را جابه‌جا می‌کند، اما در عوض، تعلیقی به سبک‌وساق فیلم‌های کلاسیک سرقت به وجود می‌آورد: شخصیت‌هایی که عرق از سر و رویشان می‌ریزد، با زمان مسابقه می‌دهند و باید از پس موانع و دردسرهای غیرمنتظره بربیایند. بااین‌حال، یکی از صحنه‌های فرار به‌خصوص چنان اغراق‌آمیز است که دیگر هیچ نسبتی با واقعیت ندارد. جالب اینکه بعضی از شخصیت‌های فرعی، از جمله مسئول امنیتی بانکی که به ساز خلافکاران می‌رقصد و برن هولشر نقشش را بازی می‌کند، و حسابدار فاسدی با بازی ویلفرید هوچ‌هولدینگر، از شخصیت‌های اصلی باورپذیرتر و ملموس‌تر از کار درآمده‌اند.
جیمی درنان در نقش مناسب می‌تواند بازیگر جذابی باشد، اما پل گالوین چیزی بیشتر از نسخه‌ای کم‌رنگ و بی‌روح از دنی اوشنِ جورج کلونی نیست. از سوی دیگر، هرچه بیشتر با شخصیت مأمور اف‌بی‌آی با بازی آنتونی مکی آشنا می‌شویم، همدلی‌مان با او کمتر می‌شود. بازی با جابه‌جایی زمانی روایت، به‌جای آنکه به افشاگری‌های هوشمندانه و غافلگیری‌های حساب‌شده منجر شود، پیچیدگی‌های بی‌دلیل و سردرگم‌کننده‌ای به داستان اضافه می‌کند؛ ترفندی که در نهایت هم نمی‌تواند ماهیت تقلیدی و وام گرفته سریال را پنهان کند.
