نویسنده : در تقریباً هر خانواده‌ای که کودک سه تا شش‌ساله دارد، دیر یا زود دوره‌ای فرا می‌رسد که همه چیز به دایناسور ختم می‌شود: نام‌های دشوار لاتین، فیگورهای چیده‌شده روی لبه پنجره و پرسش‌هایی که پاسخ سرراست ندارند. این علاقه تصادفی نیست و پژوهشگران حدود چهل سال است آن را بررسی می‌کنند. شناخت دلیل این علاقه به انتخاب اسباب‌بازی هم کمک می‌کند، چون هر نوع اسباب‌بازی دایناسور بخش دیگری از آن کنجکاوی را پاسخ می‌دهد.
پژوهش‌ها درباره علاقه کودکان به دایناسور چه می‌گویند؟
یکی از شناخته‌شده‌ترین پژوهش‌ها در این زمینه مطالعه چی و کوسکه در سال ۱۹۸۳ است که در مجله Developmental Psychology منتشر شد. آن‌ها نشان دادند کودکان خردسالی که به دایناسور علاقه شدید دارند، دانسته‌هایشان را در ساختارهایی منظم، مثل گروه‌بندی بر اساس خوراک یا شکل بدن، سازمان می‌دهند. این کودکان نام‌های بسیاری را به خاطر می‌سپارند و درباره دایناسوری که تازه می‌بینند، مثلاً گوشت‌خوار یا گیاه‌خوار بودنش، استنباط می‌کنند. پژوهش بعدی گوبو و چی در سال ۱۹۸۶ نشان داد دانش «کودکان خبره» منسجم‌تر است و دسترسی به آن آسان‌تر می‌شود.
پژوهش دیگری در موزه تاریخ طبیعی، با نام پالمکوییست و کراولی (۲۰۰۷)، نکته‌ای کاربردی‌تر اضافه کرد. خانه‌های کودکانی که دانش بیشتری درباره دایناسور داشتند، منابع متنوع‌تری برای یادگیری داشتند: کتاب، اسباب‌بازی و علاقه مشترک خانواده. این یافته رابطه را نشان می‌دهد و ثابت نمی‌کند که منبع بیشتر دانش بیشتر می‌سازد، اما با تجربه‌ی بسیاری از والدین جور است. باید توجه کرد که این خلاصه‌ها را از منابع ثانویه گرفته‌ایم و متن کامل مقاله‌های اصلی را بررسی نکرده‌ایم.
پنج نوع اسباب‌بازی دایناسور و کاری که هر کدام می‌کنند
| نوع | سن مناسب | چه چیزی را تمرین می‌دهد | نکته انتخاب |
|---|---|---|---|
| فیگور و مینیاتور | ۳ سال به بالا | طبقه‌بندی، نام‌گذاری، داستان‌سازی | دقت شکل، رنگ‌آمیزی بدون پوسته‌شدن |
| عروسک پولیشی | از نوزادی | بغل‌کردن، همراهی در خواب و سفر | درز محکم، پارچه قابل‌شستن |
| دایناسور کنترلی و رباتی | ۵ سال به بالا | هماهنگی دست و چشم، دنبال‌کردن دستور | باتری با دریچه پیچ‌دار، استحکام بدنه |
| ست ساختنی و مونتاژی | ۶ سال به بالا | مهارت فضایی، صبر، دنبال‌کردن مراحل | تعداد قطعه متناسب با سن |
| پازل و بازی‌های آموزشی | ۴ سال به بالا | تمرکز، حافظه، آشنایی با گونه‌ها | تصویر واضح، قطعه‌های درشت |
برای دیدن گزینه‌های موجود در هر نوع می‌توانید دسته اسباب بازی دایناسور را مرور کنید.
چگونه یک فیگور دقیق را از یک فیگور قدیمی تشخیص بدهیم؟
دانش ما از دایناسورها طی چند دهه تغییر کرده است و فیگورهای امروز بسیار با نمونه‌های قدیمی فرق دارند. اگر کودک شما کنجکاو است، چند معیار ساده می‌تواند خرید را هدفمند کند.
قامت و دم. بازسازی‌های قدیمی تیرکس را عمودی و با دم روی زمین نشان می‌دادند، شبیه کانگورو. پژوهش‌های بعدی نشان داد ستون فقرات آن تقریباً افقی بوده و دم برای تعادل در هوا قرار داشته است. فیلم «پارک ژوراسیک» در سال ۱۹۹۳ این حالت جدید را به میان مردم برد. فیگوری که دم در هوا و بدن موازی با زمین دارد، به دانش امروز نزدیک‌تر است.
پر. از دهه ۱۹۹۰ فسیل‌های دایناسورهای پردار، به‌ویژه در چین، پیدا شده‌اند. بستگان تیرکس، مثل دیلونگ و یوتیرانوس، پر داشتند و به همین دلیل بسیاری از پژوهشگران تصور می‌کنند خود تیرکس هم در بخشی از زندگی پر داشته است. این یک استنباط است و مستقیماً از فسیل تیرکس به‌دست نیامده. رنگ آن هم هنوز معلوم نیست. برای همین نباید فیگور پوست‌دار را «اشتباه» دانست. فقط معنایش این است که دانش علمی هنوز در حال تغییر است و اسباب‌بازی می‌تواند بهانه‌ای برای گفتگو درباره آن باشد.
اندازه واقعی. یک فیگور ۲۰ سانتی‌متری ممکن است نمونه‌ای ۱۲ متری را نشان بدهد. اگر مقیاس روی بسته نوشته شده، کنار هم گذاشتن چند فیگور و حدس‌زدن اندازه‌ها بازی خوبی است.
مرحله به مرحله: از اولین فیگور تا کلکسیون
سه تا چهار سال. کودک در این سن هنوز دایناسور را با نام «دایناسور بزرگ» می‌شناسد و تمایزها برایش مهم نیست. فیگور یا عروسک پولیشی ساده و درشت، با شکل خوانا و بدون جزئیات ریز، بهترین است. بازی بیشتر شامل غرش‌کردن، راه‌بردن و به‌هم‌ریختن «شهر» است و دقت علمی هنوز نقشی ندارد.
پنج تا هفت سال. از این سن کودک نام‌ها را یاد می‌گیرد و می‌خواهد همه را داشته باشد. ست چند فیگوری که گوشت‌خوار، گیاه‌خوار و دایناسور دریایی را کنار هم می‌گذارد به او امکان دسته‌بندی می‌دهد، همان کاری که پژوهش چی و کوسکه توصیف می‌کند. کتاب تصویری یا کارت‌های معرفی گونه‌ها هم همین‌جا کنار اسباب‌بازی جا می‌گیرد.
هشت تا دوازده سال. اکنون ساخت و مونتاژ اهمیت پیدا می‌کند. ست‌های ساختنی و مدل‌های اسکلت‌دار که چند ساعت وقت می‌برند مناسب‌اند. بعضی کودکان به «پروژه» فکر می‌کنند: ساختن یک دایناسور و ساختن زیستگاهش. این سن برای اولین کلکسیون هم مناسب است و می‌توان فیگورها را در جعبه یا قفسه‌ای ثابت چید.
نوجوانان و بزرگسالان. کلکسیونرها معمولاً به دقت علمی، مقیاس یکسان و جزئیات رنگ‌آمیزی بیشتر از قابلیت بازی اهمیت می‌دهند. اگر هدیه برای نوجوان یا یک کلکسیونر است، سراغ فیگورهایی با توضیح گونه و مقیاس روی بسته بروید و اطمینان حاصل کنید قابل‌چیدن روی ویترین است. فیگور کلکسیونی را از نور مستقیم خورشید و رطوبت دور نگه دارید، چون رنگ ممکن است کمرنگ شود.
چه سؤال‌هایی می‌شود از کودک پرسید؟
لازم نیست والدین متخصص دایناسور باشند. چند پرسش ساده، بازی را عمیق‌تر می‌کند: «این دایناسور چه می‌خورد؟»، «به نظرت چرا دم دارد؟»، «کدام‌یک سریع‌تر می‌دود؟»، «اگر این‌ها امروز زنده بودند کجا زندگی می‌کردند؟». جواب‌های کودک ممکن است غلط یا خیالی باشد و اشکالی ندارد. هدف مقایسه، استدلال و کنجکاوی است. اگر جواب را نمی‌دانید، با هم در کتاب یا اینترنت پیدا کنید. همین الگوی «با هم پیدا کردن» بیشتر از درس‌دادن در ذهن کودک می‌ماند.
ایمنی و تناسب با سن
برای کودک زیر سه سال، فیگور و مینیاتور باید بدون قطعه جداشدنی باشد و دم و دندان‌ها به‌صورت یک‌تکه قالب‌گیری شده باشد. دایناسور کنترلی را بدون باتری سالم و دریچه پیچ‌دار به کودک کوچک ندهید. در فیگورهای کوچک‌تر رنگ نباید با لمس یا مکیدن پوسته شود. گروه سنی روی بسته مهم‌ترین راهنما است و بهتر است زودتر از سن مجاز آن را به کودک ندهید.
چند ایده برای ادامه بازی
اسباب‌بازی دایناسور وقتی ارزشمندتر می‌شود که از قفسه بیرون بیاید. یک جعبه ماسه یا سینی پر از برنج می‌تواند «محل کاوش فسیل» باشد و کودک فیگورها را در آن پنهان و پیدا کند. برچسب‌های نام‌گذاری روی یک مقوا، یک «موزه کوچک» می‌سازد و کودک خودش راهنمای آن می‌شود. بردن کودک به موزه تاریخ طبیعی یا نمایشگاه‌های فسیل، اگر در شهر شما هست، علاقه او را عمیق‌تر می‌کند و پژوهش پالمکوییست و کراولی هم به همین نوع منابع متنوع اشاره دارد.
انتخاب برای هدیه
برای هدیه، اول ببینید کودک چه نوعی از دایناسور را بیشتر دوست دارد. گوشت‌خوارها و غول‌پیکرها معمولاً بیشتر جذاب‌اند، اما بعضی کودکان به گیاه‌خوارهای آرام یا به دایناسورهای دریایی و پرنده علاقه دارند. اگر مطمئن نیستید، یک ست کوچک چند فیگوری انتخاب محتاطانه‌ای است. فیگور تکی، به‌خصوص برای کودکان کوچک، زود تکراری می‌شود.
اگر می‌خواهید پیش از انتخاب دسته‌های دیگر را هم ببینید، صفحه اصلی بازیتو همه آن‌ها را کنار هم دارد و برای خرید اسباب بازی نقطه شروع مناسبی است. علاقه به دایناسور معمولاً با رشد کودک تغییر شکل می‌دهد و از فیگور به کتاب و موزه می‌رسد، پس اسباب‌بازی امروز را می‌توان نقطه شروع همان مسیر دانست.
